غلامعلى صفايى

182

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

بنابراين نصب فعل مضارع كه در جواب و نتيجه تحقق فعل بعد « لو » مىآيد ، كاشف از داشتن معناى تمنى براى « لو » است ، مانند آيهء شريفهء : فَلَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ( الشعراء / 102 ) و اختلف فيها : بايد دانست كه نحويون درباره وجود « لو » تمنييه در زبان عرب اختلاف دارند ، بعضى مانند ابن ضايع و ابن هشام كوفى مىگويد : « لو » تمنييه در زبان عرب وضع شده و يك قسم مستقل در مقابل چهار قسم ديگر « لو » است و از ادات شرط نمىباشد لذا جوابى همچون جواب ادات شرط نمىخواهد ، و گاهى بعد از فعل مدخول آن ، فعل مضارع منصوب و مقرون به فاء مىآيد كه نتيجه و جواب اين « لو » تمنييه مىباشد ، همچون « ليت » كه اين گونه است ، چنان كه ابن مالك مىگويد : و بعد فا جواب نفى أو طلب * محضين « أن » و سترها حتم نصب و قال بعضهم : بعضى ديگر از نحويون مىگويند : « لو » تمنييه در زبان عرب وضع نشده ، و هرجا ديده مىشود كه « لو » معناى تمنى دارد و فعل مضارع در جواب آن منصوب شده است ، آن در اصل « لو » شرطيه است كه مجازا در آن ، معناى تمنى اشراب و تضمين شده است و به همين جهت است كه گاهى در هنگام استعمال « لو » دو جواب براى آن مىآورند : 1 - فعل مضارع منصوب و مقرون به فاء كه دليل بر معناى تمنى براى « لو » است . 2 - جواب مقرون به لام كه جواب شرط بوده و دليل بر معناى شرطيت براى « لو » است بنابراين آوردن اين دو جواب ، دليل بر داشتن هردو معناى شرط و تمنى به شكل اجتماعى و تضمينى براى « لو » است ، بنابراين بايد دانست كه « لو » تمنييه مستقبل در مقابل ديگر أقسام وجود ندارد بلكه همان « لو » شرطيه مىباشد كه متضمن معناى تمنى شده است ، مانند قول مهلهل امرء القيس بن ربيعه از شعراى جاهلى در سوگ قتل برادرش به وسيلهء قبيله « بنى ذهل » و بيان انتقام خون او : « فلو نبش المقابر عن كليب * فيخبر بالذّنائب أيّ زير بيوم الشعثمين لقرّ عينا * و كيف لقاء من تحت القبور » « 1 »

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 654 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 67 ، حاشية الصبان : 4 / 32 .